Biološke teorije starenja
Iz projekta Bionet Škola
Biološke teorije starenja imaju za cilj da objasne uzroke i mehanizme starenja na nivou ćelije, organa i organizma kao celine. Većina savremenih teorija biološkog starenja su međusobno slične i polaze od zajedničkih pretpostavki. Do danas je predloženo više od 300 teorija starenja koje pokušavaju da objasne ovaj veoma kompleksan proces.
Sadržaj |
Istorijat istraživanja fenomena starenja
Prvi pokušaji naučnog objašnjenja starenja javljaju se krajem 19. veka. U jednom od prvih radova Avgust Vajsman (August Weismann) 1889. god. donosi teoriju programirane smrti. Važan korak u istraživanju ovog fenomena bio je rad profesora Pitera Medavara (Peter Medawar), izložen pred Londonskim kraljevskim društvom 1951. god, pod nazivom Nerešen problem u biologiji (An Unresolved Problem in Biology)[1]. Rad je postavio osnovna načela čitavoj seriji novih istraživanja i teoriji starenja poznatoj kao teorija akomuliranih mutacija.
Sledećih 25 godina istraživanja starenja su imala prvenstveno opisni karakter. Tako, počev od kraja 70-tih godina prošlog veka, nastaje veliki broj teorija koje su pokušavale da objasne starenje. To najbolje ilustruje podatak da je u izvesnom prikazu, koje je 1990. god. publikovao Kaleb Finč, nabrojano je čak oko 4 000 citata. Krajem 1990-tih godina situacija postaje jasnija tako da većina autora ima zajedničke stavove.
Klasifikacija teorija starenja
Klasifikacija ovih teorija izvršena je prema različitim kriterijumima i u najvećem broju slučajeva nijedna od klasifikacija nije zadovoljila većinu naučnika koji se bave problemom starenja. Sam proces starenja je toliko složen da je najverovatnije posledica kako genetičkih tako i stečenih interakcija i procesa, što otežava njegovo definisanje na osnovu jednostarnog posmatranja. Glavne biološke teorije starenja obuhvataju evolucioni, sistemski i ćelijski nivo.
Evolucione teorije
Zasnivaju se na Darvinovoj teoriji evolucije prirodnog odabiranja i koje pokušavaju da objasne da se razlika u dužini života bioloških vrsta zasniva na procesima mutacija i selekcije gena. Pripadaju im:
- teorija programirane smrti
- teorija akomulacije mutacija
- teorija antagonističke pleitropije
- teorija neinvestiranja u somatske ćelije
Sistemske teorije
Uzrok starenja ove teorije pronalaze van ćelije. Razlikuju se:
- imunološka teorija
- neuroendokrina teorija
- teorija stresa
Ćelijske teorije
Zasnivaju se na brojnim podacima koji ukazuju da se tokom života u ćelijama nakupljaju oštećenja koja dovode do postepenog smanjivanja njihovih funkcija i sposobnosti rasta. Teorije koje uzroke starenja pronalaze u samoj ćeliji su:
- membranska teorija
- mitohondrijska teorija
- teorija replikativne starosti
- teorija telomera
Literatura
- ^ http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%28%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29#_note-medawar
- ^ http://www.geocities.com/barbun88/fax/Biolosketeorijestarenja.ht
- ^ http://www.med.bg.ac.yu/dloads/postdiplomskan/zivana%20milicevic%20bmr.pdf
- Tucić, N, Matić, Gordana: O genima i ljudima, Centar za primenjenu psihologiju, Beograd, 2002.
- Marinković, D, Tucić, N, Kekić, V: Genetika, Naučna knjiga, Beograd
- Ridli, M: Genom - autobiografija vrste u 23 poglavlja, Plato, Beograd, 2001.
- Prentis S: Biotehnologija, Školska knjiga, Zagreb, 1991.
- Dumanović, J, marinković, D, Denić, M: Genetički rečnik, Beograd, 1985.
- Kosanović, M, Diklić, V: Odabrana poglavlja iz humane genetike, Beograd, 1986.
- Švob, T. i sradnici: Osnovi opće i humane genetike, Školska knjiga, Zagreb, 1990.
