Moždani nervi

Izvor: Bionet Škola
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Moždani nervi

Moždani nervi ili lobanjski nervi (nervi craniales) su delovi perifernog nervnog sistema koji polaze od odgovarajućih jedara u moždanom stablu.

Broj moždanih nerava kod kičmenjaka

Kod kičmenjaka se broj ovih nerava kreće od 11 do 13 parova i to tako što:

  • gmizavci, ptice i sisari imaju 13 pari koji se obeležavaju počev od nultog (0.), terminalnog nerva pa do XII, podjezičnog nerva;
  • kolouste, ribe i vodozemci imaju 11 pari moždanih nerava; u odnosu na prethodno navedene grupe kičmenjaka, nedostaju im poslednja dva para: XI i XII;
  • čovek ima 12 pari; nema 0. nerv

Moždani nervi čoveka

Od odgovarajućih jedara u moždanom stablu polazi kod čoveka 12 pari moždanih nerava, koji su prema redosledu izbijanja obeleženi su brojevima od I - XII.

Podela prema funkciji

Izgrađeni su od nervnih vlakna (aksoni) koja su prema funkciji podeljena na

  • motorna (eferentna) vlakna, među kojima se razlikuju dve grupe:

1. motorna vlakna za poprečno-prugaste mišiće, koji rade pod uticajem volje;prema embrionalnom poreklu se među njima razlikuju dva tipa:

  • opšta somatska nervna vlakna koja inervišu: mišiće očne jabučice, jezik, spoljne mišiće vrata
  • specijalna visceralna motorna nervna vlakna koja inervišu poprečno-prugaste mišićelica, nepca, ždrela i grkljana

2. motorna vlakna za inervaciju mišića i žlezda koji nisu pod uticajem volje; tu spadaju opšta visceralna motorna nervna vlakna koja nose kranijalnu parasimpatičku inervaciju

  • senzitivna (aferentna) vlakna, se mogu grupisati u:

1. opšta visceralna senzitivna vlakna koja prenose nadražaje iz visceralnih organa: karotida, ždrela, jednjaka, dušnika, dušnica, pluća, srca i gastrointestinalnog trakta;

2. opšta somatska senzitivna vlakna koja prenose osećaje dodira, pritiska, toplote, hladnoće i dr. iz kože i sluzokože

3. specijalna somatska i visceralna senzitivna vlakna, koja prenose posebne nadražaje, poput mirisa i ukusa (visceralna) ili vid, sluh i ravnoteža (somatska)

Od I do XII para nerava:

I - mirisni nerv (n. olfactorius), polazi sa mirisnog dela velikog mozga (bulbus olfactorius) i ide do nosne duplje; senzitivan je;

II - vidni nerv (n. opticus) polazi od mesta ukrštanja vidnih snopova (chiasma opticum), prolazi kroz očni otvor na klinastoj kosti i ulazi u očnu duplju, očnu jabučicu i završava se grananjem na mrežnjači oka; senzitivan je;

III - zajednički mišićni nerv oka (n. oculomotorius) polazi sa srednjeg mozga i inerviše mišiće koji pokreću očnu jabučicu, osim gornjeg kosog i spoljašnjeg pravog mišića očne jabučice (njih inervišu IV i VI par) i glatke mišiće oka; sadrži motorna i parasimpatička vlakna;

IV - gornji mišićni nerv oka (n. trochlearis) polazi sa srednjeg mozga i oživčava gornji kosi mišić očne jabučice; motoran je;

V - trograni nerv (n. trigeminus) polazi sa moždanog mosta (pons) i grana se na tri grane:

  • nerv očne duplje (n. ophtalmicus)
  • gornjovilični nerv (n. maxilaris)
  • donjovilični nerv (n. mandibularis)

Trograni nerv je mešovit: sadrži motorna i senzitivna vlakna.

VI - spoljašnji motorni nerv oka (n. abducens) polazi sa moždanog mosta i inervišespoljašnji pravi mišić očne jabučice; motorni nerv.

VII - lični nerv (n. facialis) polazi sa mosta i inerviše mimične mišiće lica; mešovit je.

VIII - nerv čula sluha i ravnoteže (n. vestibulocochlearis) polazi sa mosta i produžene moždine i sastoji se od dva dela:

  • n. vestibuli koji se pruža do polukružnih kanalića;
  • n. cochlearis koji ide do puža i senzitivan je.

IX - jezično-ždrelni nerv (n. glossopharingeus) polazi sa produžene moždine, izlazi iz lobanje, spušta se duž ždrela pa se savija lučno unapred i završava na korenu jezika; mešovit je.

X - nerv lutalac (n. vagts) polazi sa produžene moždine. izlazi iz lobanje, spušta se niz vrat, grudnu duplju, probija dijafragmu i završava se u trbušnoj duplji; sa njega polazi veliki broj vegetativnih grana za mnoge unutrašnje organe.

XI - pomoćni nerv (n. accesorius) polazi sa produžene moždine i pridodat je vagusu; grana se na:

  • spoljašnju granu koja inerviše mišić bočni pregibač glave i trapezni mišić;
  • unutrašnju granu koja je pridodata vagusu.

XII - podjezični nerv (n. hypoglossus) polazi sa produžene moždine i inerviše mišiće jezika; motoran je.

Literatura

  • Ćurčić, B: Razviće životinja, Naučna knjiga, Beograd, 1990.
  • Hale. W, G, Morgham, J, P: Školska enciklopedija biologije, Knjiga-komerc, Beograd
  • Kalezić, M: Osnovi morfologije kičmenjaka, ZUNS, beograd, 2001
  • Mariček, Magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija. naučna knjiga, Beograd, 1986
  • Milin J. i saradnici: Embriologija, Univerzitet u Novom Sadu, 1997.
  • Pantić, V:Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1997.
  • Pantić, V: Embriologija, Naučna knjiga, beograd, 1989.
  • Popović S: Embriologija čoveka, Dečije novine, Beograd, 1990.
  • Trpinac, D: Histologija, Kuća štampe, Beograd, 2001.
  • Šerban, M, Nada: Pokretne i nepokretne ćelije - uvod u histologiju, Savremena administracija, Beograd, 1995