Sirištara
Iz projekta Bionet Škola
Prostrel (sirištara, sirištarka, mala lincura, mali srčanik), lat. Gentiana cruciata, je biljka iz porodice lincura (Gentianaceae). Poreklo imena vrste je od lat. cruciatus = krstast, ukršten.
Sadržaj |
Opis biljke
Rizom je kratak, debeo i sa njega se žbunasto račvaju koreni. Stablo je negranato visoko 10 - 40 (60) cm, izrasta iz licne rozete. Listovi su na stablu unakrsno raspoređeni i gusto ga pokrivaju. U gornjem delu stabla su jajstog do lancelastog oblika i osnovama srastaju u kratke rukavce. Cvetovi su najčešće četvoročlani, mada se ređe sreću i petočlani (na slici). Sakupljeni su pršljenasto u pazuhu listova na vrhu stabla, a mogu biti i pojedinačni (ređe se sreće ta pojava). Čašica i krunica su zvonaste, ali je krunica tri puta duža od čašice. Prašničke kesice su slobodne i na kratkim prašničkim koncima. Plod je čahura, a seme je alipsoidnog oblika i crne boje.
Stanište i rasprostranjenost
Može se naći na pašnjacima, livadama, šikarama, po obodu šuma planinskog i subalpinskog pojasa. U Srbiji naseljava planinska područja, a rasprostranjena je po planinama srednje i južne Evrope, Male Azije, zapadnog Sibira, Turkenstana.
Lekovito dejstvo i upotreba
Čitava biljka je gorka pa se u narodu, naročito u okolini Pirota i na Vlasini, koristi kao zamena za žutu lincuru. Upotrebljava se cela biljka u fazi cvetanja (Gentianae cruciatae herba) i koren (Gentianae cruciatae radix).
Literatura
- Gostuški,R: Lečenje lekovitim biljem, Narodna knjiga, Beograd, 1979.
- Grlić, Lj: Enciklopedija samoniklog jestivog bilja, August Cesarec, Zagreb, 1986.
- Jančić, R: Lekovite biljke sa ključem za određivanje, Naučna knjiga, Beograd, 1990.
- Jančić, R: Botanika farmaceutika, Službeni list SCG, Beograd, 2004.
- Jančić, R: Sto naših najpoznatijih lekovitih biljaka, Naučna knjiga, Beograd, 1988.
- Kojić, M, Stamenković, V, Jovanović, D: Lekovite biljke jugoistične Srbije, ZUNS, Beograd 1998.
- Marin, P, Tatić, B: Etimološki rečnik, NNK Internacional, Beograd, 2004.
- Mindel, E: Vitaminska biblija, FaMilet, 1997.
- Stamenković, V: Naše neškodljive lekovite biljke, Trend, Leskovac
- Tucakov, J: Lečenje biljem, Rad, Beograd, 1984.
