pogledaj kod

'''Adenohipofiza''' je prednji režanj [[hipofiza|hipofize]], koji čini 80% njene zapremine, povezan anatomski i funkcionalno sa [[hipotalamus]]om. Hipotalamus deluje na adenohipofizu posredno, preko portalnog krvotoka kojim se do nje prenose [[hormoni]] ili faktori koji mogu da stimulišu ili inhibiraju lučenje [[hormon]]a.
[[Slika:Endo43.gif|299px|d|mini|Hipofiza (engl. ''pituitary gland''): adenohipofiza (''p. distalis + p. tuberalis + p. proximalis'') i [[neurohipofiza]] (''pars nervosa'') ]]

==Makroskopska i mikroskopska građa==
Adenohipofiza je veoma raznovrsne građe kod različitih kičmenjačkih grupa, dok u funkcionalnom i biohemijskom smislu nema bitnih razlika. Dobro je prokrvljena sa mnoštvom venskih sinusa koji se protežu između žlezdanih  [[ćelija]].

Razlikuju se tri dela:
*'''prednji režanj''' (''pars distalis'' ili ''pars anterior'') je najveći i najvažniji za lučenje hormona
*'''srednji režanj''' (''pars intermedia''), koji je kod čoveka rudimentiran i nema endokrinološki značaj
*'''pars tuberalis''' (''pars proximalis'' ili ''pars infundibularis''), do danas je nepoznato da li uopšte i kakve hormone luči; čine ga brojni krvni sudovi (najbolje prokrvljeni deo adenohipofize) i vlaknaste strukture slične [[vezivno tkivo|vezivnim vlaknima]] između kojih se nalaze brojna izdužena jedra; između kapilara nalaze se grupe [[epitelska ćelija|epitelskih ćelija]] koje su jedine ćelije u hipofizi koje sadrže [[G|glikogen]]
==Tipovi ćelija==
U adenohipofizi kičmenjaka primenom različitih metoda imunohistohemije, imunofluerescentne i elektronske mikroskopije, kao i primenom specifičnih [[monoklonska antitela|monoklonskih antitela]] identifikovano je više tipova ćelija koje se mogu grupisati na:
*[[sekretorne ćelije]], koje luče određene hormone
*ćelije koje ne luče hormone ili hromofobne, odnosno ne reaguju sa monoklonskim antitelima ni na jedan do danas poznati hormon
[[Slika:Adenohypophysis.jpg|196px|d|mini|Ćelije adenohipofize: A- hromofilne; B - hromofobne]]
===Sekretorne ćelije===
Poseduju sekretorne granule koje su ograničene membranom i ispunjene uskladištenim hormonima. Prema načinu bojenja tih granula, prilikom pripremanja preparata za posmatranje svetlosnim [[mikroskop]]om  mogu se, tradicionalno podeliti na '''hromofilne''' i '''hromofobne''', a u okviru hromofilnih se razlikuju dva tipa pa tako ukupno postoje tri vrste:
*acidofilne, ima ih oko 40% i imaju afinitet prema kiselim  (acidofilnim ) bojama 
*bazofilne, imaju afinitet prema baznim (bazofilnim) bojama ima ih oko 10%
*hromofobne, se boje bledo ili može se reći da se ne boje i ima ih oko 50%

Pretpostavlja se da hromofobne ćelije čine i do 65% od ukupnog broja ćelija u prednjem režnju ali novija istraživanja otvaraju mogućnost da su mnoge hromofobne ćelije zapravo trenutno delomično degranulisane acidofilne ili bazofilne ćelije zato što se broj granula koje ćelija sadrži razlikuje s obzirom na to da li se ona nalazi u fazi akumulacije ili oslobađanja svojih proizvoda.
====Acidofilne ćelije====
Acidofilne ćelije su daleko prisutnije u adenohipofizi od bazofilnih. Tehnika posmatranja ćelija transmisionim elektronskim mikroskopom omogućila je razlikovanje dve vrste ovih ćelija, koje se osim po morfološkim osobinama razlikuju i po proizvodima koje sintetišu:
*'''[[somatotropne ćelije]]''' koje luče [[hormon rasta]] (somatotropin)
*'''[[mamotropne ćelije]]''' (prolaktinske ćelije) koje sintetišu [[prolaktin]].
====Bazofilne ćelije====
Prema hormonima koje stvaraju kao i prema strukturnim osobinama podeljene su na:
* [[tirotropne ćelije]] koje sintetišu [[tirostimulirajući hormon]] (TSH)
*[[kortikotropne ćelije]] u kojima se sintetiše [[adenokortikotropni hormon]] (ACTH)
*[[gonadotropne ćelije]], koje sintetišu [[folikulostimulirajući hormon]] (FSH) i [[luteinizirajući hormon]] (LH)
===Hromofobne ćelije===
Osim što se jako slabo boje ili se uopšte ne boje, ove ćelije se odlikuju i  prisustvom jako malog broja [[S|sekretornih granula]]. Mogu da se podele u tri grupe:
*[[sekretorno neaktivne ćelije adenohipofize|sekretorno neaktivne ćelije]], koje sadrže minimalnu količinu hormona koja je ispod praga kliničke i imunohistohemijske detekcije; sadrže i jako malo granula
*[[nulte ćelije adenohipofize|izvorne (nulte) ćelije]], za koje se smatra da se u određenim uslovima mogu diferencirati u acidofilne ili bazofilne ćelije; prema mišljenju drugih istraživača one su ustvari kortikotropne ćelije iz kojih su izbačene granule (izlučen je ACTH)
*[[folikulo-zvezdolike ćelije]] koje sadrže mikroresice i treplje,kao i dugačke nastavke citoplazme koji se protežu između sekretornih ćelija; ne sadrže sekretorne granule;obično se nalaze u grupama tako da međusobno zatvaraju manji prostor čineći folikul po čemu su i dobile naziv.
==Embriogeneza humane adenohipofize==
[[Slika:Embriogeneza-adenohipofize.jpg|724px|center|mini|Embrionalni razvoj adenohipofize (naradndžasto) i neurohipofize (plavo)]]
Adenohipofiza vodi poreklo od oralnog [[E|ektoderma]] i nastaje sredinom 4. nedelje embrionalnog razvića. Početni deo [[ektoderm]]a usne duplje (oralni ektoderm) proliferiše obrazujući prevoj, nazvan [[Ratkeov džep]] (Rathke) ili špag, koji urasta naviše ka [[međumozak|međumozgu]]. Ratkeov džep se zatim izdužuje čime dolazi do:
*prekidanja veze između njega i usne duplje i
*uspostavljanja veze sa [[I|infundibulumom]] međumozga.

Posle toga dolazi do diferencijacije Ratkeovog džepa :
*od njegovog prednjeg zida čije se ćelije izrazito umnožavaju nastaje prednji režanj adenohipofize
*od zadnjeg zida čije se ćelije ne umnožavaju nastaje tanak, slabo izražen (rudimentiran) srednji režanj adenohipofize
*od malog produžetka   koji raste oko [[infundibulum]]a obrazuje se ''pars tuberalis''
==Hormoni==
{{više podataka|Hormoni adenohipofize}}
== Literatura==
*Ćurčić, B: Razviće životinja, Naučna knjiga, Beograd, 1990. 
*Kalezić, M: Osnovi morfologije kičmenjaka, ZUNS, beograd, 2001 
*Milin J. i saradnici: Embriologija, Univerzitet u Novom Sadu, 1997. 
*Pantić, V:Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1997. 
*Pantić, V: Embriologija, Naučna knjiga, beograd, 1989. 
*Popović S: Embriologija čoveka, Dečije novine, Beograd, 1990. 
*Trpinac, D: Histologija, Kuća štampe, Beograd, 2001. 
*Hale. W, G, Morgham, J, P: Školska enciklopedija biologije, Knjiga-komerc, Beograd 
*Šerban, M, Nada: Pokretne i nepokretne ćelije - uvod u histologiju, Savremena administracija, Beograd, 1995.
[[Kategorija:Histologija]] [[Kategorija:Fiziologija]] [[Kategorija:Fiziologija životinja]]
{{Potpis2}}