Treplje — razlika između izmena

Izvor: Bionet Škola
Idi na: navigaciju, pretragu
Red 10: Red 10:
 
*[[žlezdane ćelije]] sa izmenjenim lučenjem  
 
*[[žlezdane ćelije]] sa izmenjenim lučenjem  
  
Obavijene su membranom koja se produžava u ćelijsku membranu. Ispod membrane je amorfni matriks u kome se nalaze mikrotubule po tačno određenom rasporedu:
+
Obavijene su membranom koja se produžava u ćelijsku membranu pa je unutrašnjost ćelije povezana sa unutrašnjošću cilije. Ispod membrane je amorfni matriks u kome se nalaze mikrotubule po tačno određenom rasporedu:
 
*na periferiji je 9 parova [[mikrotubula]] (9 + 2), koje formiraju cilindar;  
 
*na periferiji je 9 parova [[mikrotubula]] (9 + 2), koje formiraju cilindar;  
 
* centru je par mikrotubula (1+1).  
 
* centru je par mikrotubula (1+1).  
  
 
Par centralnih mikrotubula daje trepljama bilateralnu simetriju u čemu se razlikuju od [[centrozom|centriola]] koje su bez tog para i radijalno simetrične. Postoje cilije bez centralnog para tubula i one su nepokretne. Pripadaju izmenjenim trepljama koje imaju sezitivnu funkciju, kao što su to treplje koje održavaju ravnotežu u ćelijama srednjeg uha.
 
Par centralnih mikrotubula daje trepljama bilateralnu simetriju u čemu se razlikuju od [[centrozom|centriola]] koje su bez tog para i radijalno simetrične. Postoje cilije bez centralnog para tubula i one su nepokretne. Pripadaju izmenjenim trepljama koje imaju sezitivnu funkciju, kao što su to treplje koje održavaju ravnotežu u ćelijama srednjeg uha.
 
+
[[Datoteka:Cilija-eukariotska.jpg|Struktura treplje eukariotske ćelije]]
 
== Struktura==
 
== Struktura==
 
Na ciliji se razlikuju četiri podregiona:
 
Na ciliji se razlikuju četiri podregiona:
*bazalno telašce (kinetozom), smešteno u vršnoj citoplazmi, odnosno [[centriola]] iz koje izrasta cilija.  
+
*bazalno telašce (kinetozom), smešteno u vršnoj citoplazmi, odnosno [[centrozom|centriola]] iz koje izrasta cilija.  
 
*prelazni (vratni ili ogrličasti region) deo;  
 
*prelazni (vratni ili ogrličasti region) deo;  
 
*aksonema  
 
*aksonema  
 
*završni region.  
 
*završni region.  
  
Bazalno telašce je po građi analogno centrioli jer ima oblik cilindra čiji zid gradi je 9 tripleta mikrotubula (formula njegove organizacije je 9x3). Svaki mikrotubularni triplet obuhvata unutrašnju (A), središnju (B) i spoljašnju mikrotubulu (C). Susedni tripleti tubula su međusobno povezani mostovima. Tokom [[C|ciliogeneze]] polimerizacijom [[T|tubulina]] iz tripleta bazalnog telašca izrastaju dubleti aksoneme.
+
'''Bazalno telašce''' je po građi analogno centrioli jer ima oblik cilindra čiji zid gradi je 9 tripleta mikrotubula (formula njegove organizacije je 9x3). Svaki mikrotubularni triplet obuhvata unutrašnju (A), središnju (B) i spoljašnju mikrotubulu (C). Susedni tripleti tubula su međusobno povezani mostovima. Tokom [[C|ciliogeneze]] polimerizacijom [[T|tubulina]] iz tripleta bazalnog telašca izrastaju dubleti aksoneme.
  
Prelazni region obuhvata 9 parova mikrotubula koji su formirani od mikrotubula A i B. Svaki par je sa susednim povezan preko mostova.
+
'''Prelazni region''' obuhvata 9 parova mikrotubula koji su formirani od mikrotubula A i B. Svaki par je sa susednim povezan preko mostova.
  
Aksonema predstavlja srž treplje i izgrađena je od mikrotubula i proteina.
+
'''Aksonema''' predstavlja srž treplje i izgrađena je od mikrotubula i proteina.
  
Završni region čini amorfna zona u koju ulaze mikrotubule A perifernih parova kao i centralni par mikrotubula. Slobodni krajevi mikrotubula B su izvan ove zone.
+
'''Završni region''' čini amorfna zona u koju ulaze mikrotubule A perifernih parova kao i centralni par mikrotubula. Slobodni krajevi mikrotubula B su izvan ove zone.
  
 
=== Aksonema===
 
=== Aksonema===
Red 35: Red 35:
  
 
Centralno postavljeni dublet izgrađen je od kompletnih mikrotubula izgrađenih od 13 protofilamenata. Devet perifernih parova grade dve vrste mikrotubula:
 
Centralno postavljeni dublet izgrađen je od kompletnih mikrotubula izgrađenih od 13 protofilamenata. Devet perifernih parova grade dve vrste mikrotubula:
*mikrotubuli A koje su kompletne, kao i one u centralnim dubletima i  
+
*mikrotubule A koje su kompletne, kao i one u centralnim dubletima i  
*mikrotubuli B koje su fuzionisane i sastoje se od 10 protofilamenata.  
+
*mikrotubule B koje su fuzionisane i sastoje se od 10 protofilamenata.  
  
 
Svaki mikrotubul A vezan je za:
 
Svaki mikrotubul A vezan je za:

Izmena od 16. februar 2015. u 11:49

Poprečni presek treplji - građa 9+2

Treplje (cilije) su tanki, cilindrični, prstoliki izvrati ćelijske membrane koje polaze sa površine eukariotske ćelije kako jednoćelijskih tako i višećelijskih organizama. Građene su po sličnom organizacionom planu kao bičevi, od kojih se razlikuju po veličini (dužina treplje je 2-10 μm, dok je bič veličine 100-200 μm). Pomoću njih se kreću jednoćelijski (trepljari među protozoama) i višećelijski organizmi , kao npr. mekušci, prstenasti crvi itd.

Kod čoveka treplje sadrže:

  • ćelije trepljastog epitela respiratornog sistema; svaka ćelija na površini disajnih puteva ima oko 200 treplji koje se pomeraju talasanjem i time pomeraju sluz za koju su se zalepile strane čestice iz vazduha (sluz se eliminiše iskašljavanjem);
  • ćelije epitela ženskog reprodutivnog sistema
  • epiteli koji oblažu moždane komore i kanale
  • vestibularni aparat
  • receptorne (senzitivne) ćelije;
  • žlezdane ćelije sa izmenjenim lučenjem

Obavijene su membranom koja se produžava u ćelijsku membranu pa je unutrašnjost ćelije povezana sa unutrašnjošću cilije. Ispod membrane je amorfni matriks u kome se nalaze mikrotubule po tačno određenom rasporedu:

  • na periferiji je 9 parova mikrotubula (9 + 2), koje formiraju cilindar;
  • centru je par mikrotubula (1+1).

Par centralnih mikrotubula daje trepljama bilateralnu simetriju u čemu se razlikuju od centriola koje su bez tog para i radijalno simetrične. Postoje cilije bez centralnog para tubula i one su nepokretne. Pripadaju izmenjenim trepljama koje imaju sezitivnu funkciju, kao što su to treplje koje održavaju ravnotežu u ćelijama srednjeg uha. Struktura treplje eukariotske ćelije

Struktura

Na ciliji se razlikuju četiri podregiona:

  • bazalno telašce (kinetozom), smešteno u vršnoj citoplazmi, odnosno centriola iz koje izrasta cilija.
  • prelazni (vratni ili ogrličasti region) deo;
  • aksonema
  • završni region.

Bazalno telašce je po građi analogno centrioli jer ima oblik cilindra čiji zid gradi je 9 tripleta mikrotubula (formula njegove organizacije je 9x3). Svaki mikrotubularni triplet obuhvata unutrašnju (A), središnju (B) i spoljašnju mikrotubulu (C). Susedni tripleti tubula su međusobno povezani mostovima. Tokom ciliogeneze polimerizacijom tubulina iz tripleta bazalnog telašca izrastaju dubleti aksoneme.

Prelazni region obuhvata 9 parova mikrotubula koji su formirani od mikrotubula A i B. Svaki par je sa susednim povezan preko mostova.

Aksonema predstavlja srž treplje i izgrađena je od mikrotubula i proteina.

Završni region čini amorfna zona u koju ulaze mikrotubule A perifernih parova kao i centralni par mikrotubula. Slobodni krajevi mikrotubula B su izvan ove zone.

Aksonema

Građena je od mikrotubula i proteina po formuli 9+2 što znači da se pored 9 parova (dubleta) mikrotubula međusobno povezanih mostovima koji grade periferiju, u centru nalazi još jedan mikrotubularni par.

Centralno postavljeni dublet izgrađen je od kompletnih mikrotubula izgrađenih od 13 protofilamenata. Devet perifernih parova grade dve vrste mikrotubula:

  • mikrotubule A koje su kompletne, kao i one u centralnim dubletima i
  • mikrotubule B koje su fuzionisane i sastoje se od 10 protofilamenata.

Svaki mikrotubul A vezan je za:

  • centralni dublet radijalnim ručicama i
  • mikrotubul B susednog para dineinskim ručicama i neksinskim mostom.

Literatura:

  • Grozdanović-Radovanović, Jelena: Citologija, ZUNS, Beograd, 2000
  • Diklić, Vukosava, Kosanović, Marija, Dukić, Smiljka, Nikoliš, Jovanka: Biologija sa humanom genetikom, *Grafopan, Beograd, 2001
  • Pantić, R, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, beograd, 1997
  • Petrović, N, Đorđe: Osnovi enzimologije, ZUNS, Beograd, 1998
  • Šerban, M, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001