Razlika između izmena na stranici „Nervni sistem kičmenjaka”

Izvor: Bionet Škola
Idi na navigaciju Idi na pretragu
(Pogledaj)
Red 6: Red 6:
 
=Podela nervnog sistema prema morfologiji=
 
=Podela nervnog sistema prema morfologiji=
 
Kičmenjaci poseduju '''cevast nervni sistem''' na kome se morfološki razlikuju dva dela:
 
Kičmenjaci poseduju '''cevast nervni sistem''' na kome se morfološki razlikuju dva dela:
 +
 
*centralni nervni sistem (CNS) ili ''systema nervosum centrale'', koga čine mozak (''encephalon'') i kičmena moždina (''medulla spinalis'')
 
*centralni nervni sistem (CNS) ili ''systema nervosum centrale'', koga čine mozak (''encephalon'') i kičmena moždina (''medulla spinalis'')
*periferni nervni sistem (PNS) ili ''systema nervosum periphericum'', koji se sastoji os [[moždani nervi|glavenih nerava]], [[kičmeni nervi|kičmenih nerava]] i [[autonomni nervni sistem|autonomnog]] (vegetativnog) nervnog sistema  
+
*periferni nervni sistem (PNS) ili ''systema nervosum periphericum'', koji se sastoji os [[moždani nervi|glavenih nerava]], [[kičmeni nervi|kičmenih nerava]] i [[autonomni nervni sistem|autonomnog]] (vegetativnog) nervnog sistema
  
 
==Centralni nervni sistem==
 
==Centralni nervni sistem==
Red 13: Red 14:
  
 
Centralni nervni sistem je deo nervnog sistema koga grade neuroni skoncentrisani u nervnim centrima i smešten je u kičmenom kanalu i lobanjskoj duplji. Pruža se duž uzdužne ose tela i kod kičmenjaka se sastoji od:
 
Centralni nervni sistem je deo nervnog sistema koga grade neuroni skoncentrisani u nervnim centrima i smešten je u kičmenom kanalu i lobanjskoj duplji. Pruža se duž uzdužne ose tela i kod kičmenjaka se sastoji od:
*mozga, smešten u lobanjskoj duplji i  
+
 
 +
*mozga, smešten u lobanjskoj duplji i
 
*kičmene moždine, smeštena u kičmenom kanalu.
 
*kičmene moždine, smeštena u kičmenom kanalu.
  
 
Delovi CNS-a čoveka su:
 
Delovi CNS-a čoveka su:
 +
 
*kičmena moždina (''medulla spinalis'')
 
*kičmena moždina (''medulla spinalis'')
 
*produžena moždina
 
*produžena moždina
Red 24: Red 27:
 
*međumozak
 
*međumozak
 
*veliki mozak
 
*veliki mozak
== Mozak ==
+
 
 +
==Mozak==
 
Mozak predstavlja proširenje prednjeg dela nervne cevi i sastoji se iz: prednjeg (velikog) mozga, međumozga, srednjeg mozga, malog mozga i produžene moždine.
 
Mozak predstavlja proširenje prednjeg dela nervne cevi i sastoji se iz: prednjeg (velikog) mozga, međumozga, srednjeg mozga, malog mozga i produžene moždine.
  
Red 37: Red 41:
 
{{više podataka|veliki mozak}}  
 
{{više podataka|veliki mozak}}  
  
=== Međumozak (diencephalon) ===
+
===Međumozak (diencephalon)===
 
Pokriven je ostalim delovima mozga tako da se vidi samo sa donje strane. U njemu leži treća moždana komora. Na njegovom krovu je razvijena epifiza, žlezda sa unutrašnjim lučenjem. Na donjoj strani, podu komore, označenoj kao hipotalamus, javlja se levkasto ispupčenje (infundibulum) koje je u vezi sa hipofizom. [[Hipotalamus]] je vrlo značajan refleksni centar koji kontroliše temperaturu tela, rad unutrašnjih organa, krvni pritisak, san, osećaj gladi, žeđi, straha, besa.
 
Pokriven je ostalim delovima mozga tako da se vidi samo sa donje strane. U njemu leži treća moždana komora. Na njegovom krovu je razvijena epifiza, žlezda sa unutrašnjim lučenjem. Na donjoj strani, podu komore, označenoj kao hipotalamus, javlja se levkasto ispupčenje (infundibulum) koje je u vezi sa hipofizom. [[Hipotalamus]] je vrlo značajan refleksni centar koji kontroliše temperaturu tela, rad unutrašnjih organa, krvni pritisak, san, osećaj gladi, žeđi, straha, besa.
 
{{više podataka|međumozak}}
 
{{više podataka|međumozak}}
  
=== Srednji mozak (mesencephalon)===
+
===Srednji mozak (mesencephalon)===
 
Naročito jako je razvijen kod nižih kičmenjaka. Jednom uzdužnom brazdom podeljen je na dva dela, samo kod sisara postoji i poprečna brazda koja ga deli na četiri režnja. U srednjem mozgu nema komora već se nalazi Silvijusov kanal koji povezuje treću i četvrtu komoru. Duž njegove osnove teku snopovi vlakana koji povezuju prednji mozak sa produženom moždinom i malim mozgom.
 
Naročito jako je razvijen kod nižih kičmenjaka. Jednom uzdužnom brazdom podeljen je na dva dela, samo kod sisara postoji i poprečna brazda koja ga deli na četiri režnja. U srednjem mozgu nema komora već se nalazi Silvijusov kanal koji povezuje treću i četvrtu komoru. Duž njegove osnove teku snopovi vlakana koji povezuju prednji mozak sa produženom moždinom i malim mozgom.
 
{{više podataka|srednji mozak}}
 
{{više podataka|srednji mozak}}
=== Mali mozak (cerebellum)===
+
===Mali mozak (cerebellum)===
 
Kod sisara je podeljen na dve hemisfere i srednji deo. Mali mozak je centar ravnoteže i mišićne koordinacije pa je njegova veličina proporcionalna pokretljivosti životinje. Naročito jako je razvijen kod životinja koje se brzo i okretno kreću (kod riba su to npr. ajkule, kod ptica su to dobri letači, a kod sisara trkači). Kod vodozemaca i gmizavaca je slabo razvijen.
 
Kod sisara je podeljen na dve hemisfere i srednji deo. Mali mozak je centar ravnoteže i mišićne koordinacije pa je njegova veličina proporcionalna pokretljivosti životinje. Naročito jako je razvijen kod životinja koje se brzo i okretno kreću (kod riba su to npr. ajkule, kod ptica su to dobri letači, a kod sisara trkači). Kod vodozemaca i gmizavaca je slabo razvijen.
  
 
Siva masa je smeštena u perifernom delu (kori), dok se bela nalazi u unutrašnjosti. Kod sisara dolazi do jakog nabiranja malog mozga pa bela masa zalazi između nabora sive mase, što na poprečnom preseku izgleda kao razgranato drvo. Usled toga se vrlo često naziva drvo života.
 
Siva masa je smeštena u perifernom delu (kori), dok se bela nalazi u unutrašnjosti. Kod sisara dolazi do jakog nabiranja malog mozga pa bela masa zalazi između nabora sive mase, što na poprečnom preseku izgleda kao razgranato drvo. Usled toga se vrlo često naziva drvo života.
 
{{više podataka|mali mozak}}
 
{{više podataka|mali mozak}}
=== Produžena moždina (medulla oblongata)===
+
===Produžena moždina (medulla oblongata)===
 
To je zadnji deo mozga koji se nastavlja na kičmenu moždinu. U njoj se nalazi četvrta komora čiji je krov jako tanak, ali su pod i bokovi zadebljali i u njima se nalaze:
 
To je zadnji deo mozga koji se nastavlja na kičmenu moždinu. U njoj se nalazi četvrta komora čiji je krov jako tanak, ali su pod i bokovi zadebljali i u njima se nalaze:
  
*nervna vlakna koja povezuju produženu moždinu sa prednjim delovima mozga;  
+
*nervna vlakna koja povezuju produženu moždinu sa prednjim delovima mozga;
 
*nervni centri za: disanje, rad srca, širenje i skupljanje krvnih sudova, gutanje, povraćanje.
 
*nervni centri za: disanje, rad srca, širenje i skupljanje krvnih sudova, gutanje, povraćanje.
 
   
 
   
Red 64: Red 68:
 
{{više podataka|moždane komore}}
 
{{više podataka|moždane komore}}
  
=== Kičmena moždina (medulla spinalis)===
+
===Kičmena moždina (medulla spinalis)===
 
Zadnji deo nervne cevi, kičmena moždina, prostire se celom dužinom tela. Idući ka zadnjem kraju tela ona se sužava. Cilindričnog je oblika i ima centralni kanal u sredini. Sa obe stane kičmene moždine polaze nervi koji su segmentalno raspoređeni – ima ih onoliko koliko i kičmenih pršljenova.
 
Zadnji deo nervne cevi, kičmena moždina, prostire se celom dužinom tela. Idući ka zadnjem kraju tela ona se sužava. Cilindričnog je oblika i ima centralni kanal u sredini. Sa obe stane kičmene moždine polaze nervi koji su segmentalno raspoređeni – ima ih onoliko koliko i kičmenih pršljenova.
  
Red 71: Red 75:
 
=Podela nervnog sistema prema funciji=
 
=Podela nervnog sistema prema funciji=
 
Nervni sistem se prema funkciji može podeliti na:
 
Nervni sistem se prema funkciji može podeliti na:
 +
 
*'''cerebrospinalni''' ili somatski nervni sistem koji kontroliše rad poprečno-prugastih mišića trupa, udova kao i pojedinih organa (jezika, ždrela i grkljana); nalazi se pod uticajem naše volje i obezbeđuje funkcionalnu povezanost organizma sa spoljašnjom sredinom;
 
*'''cerebrospinalni''' ili somatski nervni sistem koji kontroliše rad poprečno-prugastih mišića trupa, udova kao i pojedinih organa (jezika, ždrela i grkljana); nalazi se pod uticajem naše volje i obezbeđuje funkcionalnu povezanost organizma sa spoljašnjom sredinom;
 
*'''vegetativni''' ili [[autonomni nervni sistem]] koji inerviše unutrašnje organe, [[endokrine žlezde]] kao i glatke mišiće kože i krvnih sudova; uglavnom nije pod uticajem naše volje; sastoji se iz dva međusobno [[A|antagonistička]] dela simpatičkog i parasimpatičkog
 
*'''vegetativni''' ili [[autonomni nervni sistem]] koji inerviše unutrašnje organe, [[endokrine žlezde]] kao i glatke mišiće kože i krvnih sudova; uglavnom nije pod uticajem naše volje; sastoji se iz dva međusobno [[A|antagonistička]] dela simpatičkog i parasimpatičkog
=== Moždanice i likvor ===
+
 
 +
===Moždanice i likvor===
 
CNS je obavijen vezivnim opnama (moždanicama) kojih kod sisara ima tri:
 
CNS je obavijen vezivnim opnama (moždanicama) kojih kod sisara ima tri:
  
Red 87: Red 93:
 
==Krvni sudovi mozga kod čoveka==
 
==Krvni sudovi mozga kod čoveka==
 
Delovi mozga dobijaju arterijsku krv preko '''arterijskog šestougaonika''' (''circulus arteriosus cerebri''). Na bazi mozga njega grade:
 
Delovi mozga dobijaju arterijsku krv preko '''arterijskog šestougaonika''' (''circulus arteriosus cerebri''). Na bazi mozga njega grade:
 +
 
*prednja moždana arterija (''a. cerebri anterior'')
 
*prednja moždana arterija (''a. cerebri anterior'')
 
*srednja moždana arterija (''a. cerebri media'')
 
*srednja moždana arterija (''a. cerebri media'')
Red 95: Red 102:
 
Sva krv mozga se iz lobanjske duplje prikuplja '''venskim sinusima'''. Zidove ovih sinusa gradi [[tvrda moždanica]] pa su čvrsti i nerastegljivi, neelastični. Van lobanje se sinusi produžavaju u unutrašnju jugularnu venu (''v. jugularis interna'') koja se uliva u venski ugao.
 
Sva krv mozga se iz lobanjske duplje prikuplja '''venskim sinusima'''. Zidove ovih sinusa gradi [[tvrda moždanica]] pa su čvrsti i nerastegljivi, neelastični. Van lobanje se sinusi produžavaju u unutrašnju jugularnu venu (''v. jugularis interna'') koja se uliva u venski ugao.
  
==Evolucija nervnog sistema ==
+
==Evolucija nervnog sistema==
 
Najprostiji tip nervnog sistema, mrežast (difuzan) javlja se prvi put kod žarnjaka i rebronoša. Sunđeri, najprimitivnije višećelijske životinje, nemaju diferenciran nervni sistem već kod njih sposobnost nadraživanja i kontraktilnosti imaju samo epitelijalne ćelije koje se nalaze oko pora.
 
Najprostiji tip nervnog sistema, mrežast (difuzan) javlja se prvi put kod žarnjaka i rebronoša. Sunđeri, najprimitivnije višećelijske životinje, nemaju diferenciran nervni sistem već kod njih sposobnost nadraživanja i kontraktilnosti imaju samo epitelijalne ćelije koje se nalaze oko pora.
  
==Pogledaj==
+
 
 +
{{Video}}
 +
 
 
*[kičmeni stub http://www.explania.com/en/channels/health/detail/neck-pain-cervical-spine-anatomy ]
 
*[kičmeni stub http://www.explania.com/en/channels/health/detail/neck-pain-cervical-spine-anatomy ]
 
*[http://images2.fanpop.com/image/photos/10800000/Brain-human-anatomy-10857807-562-800.jpg mozak]
 
*[http://images2.fanpop.com/image/photos/10800000/Brain-human-anatomy-10857807-562-800.jpg mozak]
  
== Literatura==
+
 
*Ćurčić, B: Razviće životinja, Naučna knjiga, Beograd, 1990.  
+
{{Literatura}}
*Hale. W, G, Morgham, J, P: Školska enciklopedija biologije, Knjiga-komerc, Beograd  
+
 
*Kalezić, M: Osnovi morfologije kičmenjaka, ZUNS, beograd, 2001  
+
*Ćurčić, B: Razviće životinja, Naučna knjiga, Beograd, 1990.
*Mariček, Magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija. naučna knjiga, Beograd, 1986  
+
*Hale. W, G, Morgham, J, P: Školska enciklopedija biologije, Knjiga-komerc, Beograd
*Milin J. i saradnici: Embriologija, Univerzitet u Novom Sadu, 1997.  
+
*Kalezić, M: Osnovi morfologije kičmenjaka, ZUNS, beograd, 2001
*Pantić, V:Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1997.  
+
*Mariček, Magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija. naučna knjiga, Beograd, 1986
*Pantić, V: Embriologija, Naučna knjiga, beograd, 1989.  
+
*Milin J. i saradnici: Embriologija, Univerzitet u Novom Sadu, 1997.
*Popović S: Embriologija čoveka, Dečije novine, Beograd, 1990.  
+
*Pantić, V:Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1997.
*Trpinac, D: Histologija, Kuća štampe, Beograd, 2001.  
+
*Pantić, V: Embriologija, Naučna knjiga, beograd, 1989.
 +
*Popović S: Embriologija čoveka, Dečije novine, Beograd, 1990.
 +
*Trpinac, D: Histologija, Kuća štampe, Beograd, 2001.
 
*Šerban, M, Nada: Pokretne i nepokretne ćelije - uvod u histologiju, Savremena administracija, Beograd, 1995
 
*Šerban, M, Nada: Pokretne i nepokretne ćelije - uvod u histologiju, Savremena administracija, Beograd, 1995
  
[[Kategorija:Anatomija kičmenjaka]][[Kategorija:Kičmenjaci]]
+
[[Kategorija:Anatomija kičmenjaka]]
 +
[[Kategorija:Kičmenjaci]]
 
{{Potpis2}}
 
{{Potpis2}}

Izmena na datum 23. avgust 2019. u 17:39

Nervni sistem kičmenjaka obezbeđuje usaglašavanje organizma životinje sa spoljašnjom sredinom kroz stalne i brze reakcije na promene u toj sredini i koordinaciju delovanja organizma kao celine.

Nervni sistem je u osnovi izgrađen od neurona (nervnih ćelija) i glavne funkcije nervnog sistema upravo obavljaju neuroni. Oni mogu pratiti promene u spoljašnjoj sredini (draži, stimulusi) i kao odgovor na njih generisati i prenositi informaciju u vidu brzog talasa depolarizacije ćelijske membrane (nervni impuls) do efektornih ćelija. Nastanak i evolucija neurona su vezani za upotrebu potencijala svih ćelija da kontrolišu koncentracije jona sa dve strane plazma membrane. Verovatno je jedinstvena karakteristika neurona njihov končast oblik, koji omogućava prenošenje signala na relativno velike udaljenosti.

U filogenetski primitivnom stanju, nervni sistemi su blisko asocirani sa epidermom životinja, i najčešće locirani upravo u njegovoj osnovi. Ova pozicija oslikava njihovo zajedničko embriološko poreklo. Postoji nekoliko osnovnih tipova nervnog sistema kod životinja: difuzan, vrpčast, lestvičast, ganglioneran, cevast.

Podela nervnog sistema prema morfologiji

Kičmenjaci poseduju cevast nervni sistem na kome se morfološki razlikuju dva dela:

  • centralni nervni sistem (CNS) ili systema nervosum centrale, koga čine mozak (encephalon) i kičmena moždina (medulla spinalis)
  • periferni nervni sistem (PNS) ili systema nervosum periphericum, koji se sastoji os glavenih nerava, kičmenih nerava i autonomnog (vegetativnog) nervnog sistema

Centralni nervni sistem

CNS: 1 - veliki mozak; 2 - međumozak; 3 - srednji mozak; 4 - mali mozak; 5 - most; 6 - produžena moždina; 7 - kičmena moždina; 8 - lumbalna punkcija likvora (crveno)

Centralni nervni sistem je deo nervnog sistema koga grade neuroni skoncentrisani u nervnim centrima i smešten je u kičmenom kanalu i lobanjskoj duplji. Pruža se duž uzdužne ose tela i kod kičmenjaka se sastoji od:

  • mozga, smešten u lobanjskoj duplji i
  • kičmene moždine, smeštena u kičmenom kanalu.

Delovi CNS-a čoveka su:

  • kičmena moždina (medulla spinalis)
  • produžena moždina
  • most
  • mali mozak
  • srednji mozak
  • međumozak
  • veliki mozak

Mozak

Mozak predstavlja proširenje prednjeg dela nervne cevi i sastoji se iz: prednjeg (velikog) mozga, međumozga, srednjeg mozga, malog mozga i produžene moždine.

Prednji ili veliki mozak (telencephalon)

U toku evolucije je prednji mozak CNS-a najviše progresivno evoluirao. Njegova primarna funkcija je centar čula mirisa i to on obavlja kod nižih kičmenjaka. Kod viših kičmenjaka je, osim mirisne, dobio ulogu glavnog koordinacionog centra i centra više nervne delatnosti.

Tela nervnih ćelija se kod viših kičmenjaka nalaze u površinskom sloju sive mase – moždanoj kori, dok nastavci nervnih ćelija (aksoni) grade unutrašnjost mozga – belu masu. Moždana kora je centar celokupne nervne delatnosi i umne aktivnosti.

Kod većine kičmenjaka površina velikog mozga je glatka; međutim, kod viših sisara, posebno čoveka, ona je uvećana pojavom brazda i nabora. Raspored i izgled brazda je isti kod svih ljudi bez obzira na njihove umne sposobnosti.

Nervni centri su lokalizovani, odnosno u kori mozga se razlikuju zone sa različitim, tačno određenim funkcijama. Tako se u potiljačnoj oblasti nalazi centar za vid, u slepoočnoj je centar za sluh itd. Pošto se nervna vlakna ukrštaju na svom putu, bilo u mozgu bilo u kičmenoj moždini, to desna polovina mozga kontroliše levu stranu tela i obrnuto. Najveću površinu kore zauzimaju tzv. asocijativne zone. U njima su smešteni neuroni koji ostvaruju vezu između drugih oblasti, objedinjuju sve impulse; to su zone psihičkih funkcija, učenja, logičkog mišljenja.

Vise-podataka2.jpg
Za više podataka pogledati veliki mozak

Međumozak (diencephalon)

Pokriven je ostalim delovima mozga tako da se vidi samo sa donje strane. U njemu leži treća moždana komora. Na njegovom krovu je razvijena epifiza, žlezda sa unutrašnjim lučenjem. Na donjoj strani, podu komore, označenoj kao hipotalamus, javlja se levkasto ispupčenje (infundibulum) koje je u vezi sa hipofizom. Hipotalamus je vrlo značajan refleksni centar koji kontroliše temperaturu tela, rad unutrašnjih organa, krvni pritisak, san, osećaj gladi, žeđi, straha, besa.

Vise-podataka2.jpg
Za više podataka pogledati međumozak

Srednji mozak (mesencephalon)

Naročito jako je razvijen kod nižih kičmenjaka. Jednom uzdužnom brazdom podeljen je na dva dela, samo kod sisara postoji i poprečna brazda koja ga deli na četiri režnja. U srednjem mozgu nema komora već se nalazi Silvijusov kanal koji povezuje treću i četvrtu komoru. Duž njegove osnove teku snopovi vlakana koji povezuju prednji mozak sa produženom moždinom i malim mozgom.

Vise-podataka2.jpg
Za više podataka pogledati srednji mozak

Mali mozak (cerebellum)

Kod sisara je podeljen na dve hemisfere i srednji deo. Mali mozak je centar ravnoteže i mišićne koordinacije pa je njegova veličina proporcionalna pokretljivosti životinje. Naročito jako je razvijen kod životinja koje se brzo i okretno kreću (kod riba su to npr. ajkule, kod ptica su to dobri letači, a kod sisara trkači). Kod vodozemaca i gmizavaca je slabo razvijen.

Siva masa je smeštena u perifernom delu (kori), dok se bela nalazi u unutrašnjosti. Kod sisara dolazi do jakog nabiranja malog mozga pa bela masa zalazi između nabora sive mase, što na poprečnom preseku izgleda kao razgranato drvo. Usled toga se vrlo često naziva drvo života.

Vise-podataka2.jpg
Za više podataka pogledati mali mozak

Produžena moždina (medulla oblongata)

To je zadnji deo mozga koji se nastavlja na kičmenu moždinu. U njoj se nalazi četvrta komora čiji je krov jako tanak, ali su pod i bokovi zadebljali i u njima se nalaze:

  • nervna vlakna koja povezuju produženu moždinu sa prednjim delovima mozga;
  • nervni centri za: disanje, rad srca, širenje i skupljanje krvnih sudova, gutanje, povraćanje.

Kod čoveka produžena moždina svojim gornjim krajem obrazuje moždani most (pons) i sa nje polaze moždani nervi: IX, X, XI i XII par. Takođe, kod čoveka produžena moždina gradi pod četvrte moždane komore.

Vise-podataka2.jpg
Za više podataka pogledati produžena moždina

Moždane komore

Kanal nervne cevi u nivou mozga obrazuje proširenja – moždane komore, koje su međusobno povezane i nastavljaju se u kanal kičmene moždine.

U velikom mozgu se nalaze I i II moždana komora (u svakoj hemisferi po jedna), osim kod riba kod kojih veliki mozak nije izdeljen na hemisfere pa je i komora neparna. III moždana komora nalazi se u međumozgu, a IV je smeštena u zadnjem mozgu (zadnji mozak sačinjavaju mali mozak, produžena moždina i kod čoveka i moždani most). III i IV komora povezane su Silvijusovim kanalom (u srednjem mozgu), a III je preko otvora u vezi sa I i II komorom. IV komora se nastavlja na kanal kičmene moždine.

Vise-podataka2.jpg
Za više podataka pogledati moždane komore

Kičmena moždina (medulla spinalis)

Zadnji deo nervne cevi, kičmena moždina, prostire se celom dužinom tela. Idući ka zadnjem kraju tela ona se sužava. Cilindričnog je oblika i ima centralni kanal u sredini. Sa obe stane kičmene moždine polaze nervi koji su segmentalno raspoređeni – ima ih onoliko koliko i kičmenih pršljenova.

Raspored sive i bele mase je obrnut u odnosu na veliki mozak – bela masa je spolja, a siva se nalazi unutra. Siva masa na poprečnom preseku daje oblik slova N, naime, ona obrazuje jedan par leđnih i jedan par trbušnih rogova. Sa leđnih rogova polaze senzitivna, a sa trbušnih motorna nervna vlakna pa se po izlasku iz kičmene moždine sjedinjuju u zajednički nerv. Belu masu čine uzlazna i silazna nervna vlakna kojima se provode nadražaji ka mozgu kao i impulsi od mozga ka raznim organima. Kičmena moždina je prema tome sprovodnik nadražaja u pravcu mozga (uzlazna nervna vlakna) kao i impulsa koji se šalju od mozga (silazna vlakna). Osim toga, ona je centar za mnoge proste reflekse.

Vise-podataka2.jpg
Za više podataka pogledati kičmena moždina

Podela nervnog sistema prema funciji

Nervni sistem se prema funkciji može podeliti na:

  • cerebrospinalni ili somatski nervni sistem koji kontroliše rad poprečno-prugastih mišića trupa, udova kao i pojedinih organa (jezika, ždrela i grkljana); nalazi se pod uticajem naše volje i obezbeđuje funkcionalnu povezanost organizma sa spoljašnjom sredinom;
  • vegetativni ili autonomni nervni sistem koji inerviše unutrašnje organe, endokrine žlezde kao i glatke mišiće kože i krvnih sudova; uglavnom nije pod uticajem naše volje; sastoji se iz dva međusobno antagonistička dela simpatičkog i parasimpatičkog

Moždanice i likvor

CNS je obavijen vezivnim opnama (moždanicama) kojih kod sisara ima tri:

1. tvrda – spoljašnja, ka lobanji;

2. paučinasta – srednja, nežna, rastresita i bogata limfom;

3. meka – unutrašnja, naleže na mozak i sadrži krvne sudove koji prodiru u unutrašnjost mozga.

Vise-podataka2.jpg
Za više podataka pogledati moždane opne

Prostor između moždanica je ispunjen likvorom (cerebrospinalna tečnost) tako da ceo CNS pliva u tečnosti i na tej način se štiti od udara o tvrdu površinu lobanje i kičmenih pršljenova.

Vise-podataka2.jpg
Za više podataka pogledati likvor

Krvni sudovi mozga kod čoveka

Delovi mozga dobijaju arterijsku krv preko arterijskog šestougaonika (circulus arteriosus cerebri). Na bazi mozga njega grade:

  • prednja moždana arterija (a. cerebri anterior)
  • srednja moždana arterija (a. cerebri media)
  • grane a. basilaris koja nastaje spajanjem leve i desne kičmene arterije (a. vertebralis).

Prednja i srednja moždana arterija su završne grane unutrašnje karotidne arterije. Spoljašnja karotidna arterija daje završnu granu koja ishranjuje moždanice i naziva se srednja moždanična arterija (a. meningea media).

Sva krv mozga se iz lobanjske duplje prikuplja venskim sinusima. Zidove ovih sinusa gradi tvrda moždanica pa su čvrsti i nerastegljivi, neelastični. Van lobanje se sinusi produžavaju u unutrašnju jugularnu venu (v. jugularis interna) koja se uliva u venski ugao.

Evolucija nervnog sistema

Najprostiji tip nervnog sistema, mrežast (difuzan) javlja se prvi put kod žarnjaka i rebronoša. Sunđeri, najprimitivnije višećelijske životinje, nemaju diferenciran nervni sistem već kod njih sposobnost nadraživanja i kontraktilnosti imaju samo epitelijalne ćelije koje se nalaze oko pora.


Video-animacija.jpg
Pogledajte video, animaciju...


Literatura.jpg
Literatura
  • Ćurčić, B: Razviće životinja, Naučna knjiga, Beograd, 1990.
  • Hale. W, G, Morgham, J, P: Školska enciklopedija biologije, Knjiga-komerc, Beograd
  • Kalezić, M: Osnovi morfologije kičmenjaka, ZUNS, beograd, 2001
  • Mariček, Magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija. naučna knjiga, Beograd, 1986
  • Milin J. i saradnici: Embriologija, Univerzitet u Novom Sadu, 1997.
  • Pantić, V:Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1997.
  • Pantić, V: Embriologija, Naučna knjiga, beograd, 1989.
  • Popović S: Embriologija čoveka, Dečije novine, Beograd, 1990.
  • Trpinac, D: Histologija, Kuća štampe, Beograd, 2001.
  • Šerban, M, Nada: Pokretne i nepokretne ćelije - uvod u histologiju, Savremena administracija, Beograd, 1995
Snežana Trifunović, dipl. biolog